KOOPERATİFLERİN VERGİDEN MUAF OLMA ŞARTLARI DEĞİŞİYOR

TBMM”ne sunulan Kurumlar Vergisi Kanun Tasarısının kısa bir süre sonra yasalaşması bekleniyor. Tasarı ile mevcut kurumlar vergisinde yer alan müesseselerin bir kısmı yenilendi bir kısmı da revize edildi. Tasarının yasalaşması bir vergi reformu olarak kabul edilmese bile uygulanabilirlik şansı yüksek başarılı bir revizyon olarak değerlendirilebilir.

Yasalaşması beklenen yeni düzenleme ile kooperatiflere ilişkin vergi muafiyeti yeni koşullara bağlanırken bir kısım kooperatifler vergi muafiyeti kapsamından çıkarılıyor. Bu nedenle vergi muafiyetine ilişkin yapılacak bu değişiklik sayıları 70 000 civarında olan kooperatifleri çok yakından ilgilendiriyor.

Halihazırdaki mevcut düzenlemede tüm kooperatifler; esas mukavelelerinde sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, idare meclisi başkan ve üyelerine kazanç üzerinden hisse verilmemesi, ihtiyat akçelerinin ortaklara dağıtılmaması ve münhasıran ortaklarla iş görülmesine dair hükümler bulunması şartıyla (Esas mukavelelerinde yukarıdaki şartlar mevcut olmakla beraber fiilen bu kayıt ve şartlara uymayan kooperatifler ile faaliyete geçen üst kuruluşlara girmeyen kooperatifler muafiyetten faydalanamaz) kurumlar vergisinden muaf tutulmuş durumda.

Ancak tasarının aynen yasallaşması durumunda muafiyet uygulamasında önemli değişiklikler olacak. Değişikliğin gerekçesinde kooperatiflerde üyelerin meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçların, karşılıklı dayanışma ve yardımlaşma ile sağlanması esas olduğu vurgulanarak, günümüzde kooperatif görüntüsü altında yürütülen ticari faaliyetlerin vergilendirme kapsamı dışına çıkmasını önlemek için kooperatiflere sağlanan muafiyetin sınırlandırıldığı belirtilmekte. Ayrıca özellikle günümüzde yapı kooperatifi adı altında faaliyet gösteren ancak, gerçekte “Yap-Sat İnşaat” faaliyetinde bulunarak haksız rekabete ve vergi kaybına yol açan ve kooperatifçilikten beklenen sosyal amaçlarla örtüşmeyecek şekilde faaliyet gösteren oluşumların da vergilendirilmesi amaçlandığı ifade edilerek, kişilerin karşılıklı dayanışma ve yardımlaşma amacıyla bir araya gelerek konut ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurmuş oldukları yapı kooperatifleri ise muafiyetten yararlanmaya devam edeceği belirtiliyor.

Yeni dönemde her şeyden önce tüketim ve taşımacılık kooperatiflerinin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanmaları tamamen ortadan kaldırılıyor. Bu tür kooperatifler hiçbir şekilde kurumlar vergisinden muaf olamayacaklar. Yapı kooperatifleri için de özel düzenleme yapılıyor. Diğer kooperatifler içinse mevcut düzenlemede yer alan şartlar aynen korunmakta. Bu kooperatifler eskiden olduğu gibi ana sözleşmelerinde;

– Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması,

– İdare meclisi başkan veya üyelerine kazanç üzerinden hisse verilmemesi,

– İhtiyat akçelerinin ortaklara dağıtılmaması,

– Münhasıran ortaklarla iş görülmesine dair hükümlerin bulunması

ve fiilen de bu kayıt ve şartlara uyulması halinde vergi muafiyetinden faydalanabilecekler.

Ancak yapı kooperatiflerinin vergi muafiyetinden faydalanmaları için bu şartlar bundan sonra yeterli olmayacak. Yapı kooperatifleri vergi muafiyetinden faydalanabilmeleri için bazı sınırlayıcı yeni hükümlerle karşı karşıyalar. Yap-sat inşaat faaliyetinin yapı kooperatifi adı altında organize olarak haksız rekabet yapılmasının önüne geçilmesi amacıyla getirilen bu düzenlemede yapı kooperatiflerinin muafiyet hükümlerinden faydalanabilmesi için yukarıda yer alan şartları taşıdıkları gibi aşağıda yer alan özel şartları da taşımaları gerekiyor:

– Kuruluşlarından, söz konusu yapı inşaatlarının sona erdiği tarihe kadar yönetim ve denetim kurullarında inşaat işini üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerinin ve bunların ilişkili olduğu kişiler veya işçi işveren ilişkisi bulunan kişilere yer vermemesi,

– Yapı ruhsatı ile arsa tapusunun kooperatif tüzel kişiliği adına olması.

Görüldüğü üzere yapı kooperatifine ait inşaat işlerinin kısmen veya tamamen üslenen gerçek ve tüzel kişilerin kooperatifin yönetim ve denetim kurullarında yer alması durumunda vergi muafiyetinden faydalanmaları mümkün olmadığı gibi inşaat işini üstlenenlerin ilişkili olduğu kişilerin de bu kurullarda yer alması durumunda muafiyet söz konusu olmayacak. İlişkili kişi kavramı kanun tasarısında yer alıyor. Bu düzenlemeye göre ilişkili kişi; kurumların kendi ortakları, ortaklarının ilgili bulunduğu gerçek ve kişiler ile idaresi, denetimi veya sermayesi bakımından doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunduğu ya da nüfuzu altında bulundurduğu gerçek ve tüzel kişileri ifade ediyor. Ortakların eşleri, ortakların veya eşlerinin usul ve furuu ile üçüncü derece dahil kan ve sıhri hısımları da ilgili kişi sayılıyor.

Yapı kooperatiflerinin bu genel ve özel şartları 2006 yılı sonuna kadar sağlamaları gerekiyor. Aksi takdirde bu kooperatiflerin muafiyetleri 01.01.2006 tarihi itibariyle sona erecek.

Yeni kurumlar vergisi yasasında yapılan değişiklikler dışında kooperatifleri ilgilendiren bir diğer vergisel gelişme Gelir Vergisi Kanunu”nun Geçici 67. maddesindeki menkul sermaye iratlarından yapılacak vergi tevkifatına ilişkin düzenleme. Kooperatiflerin elde ettikleri ve amaçlarını gerçekleştirmekte kullandıkları mevduat faizi ve repo gelirlerinden muafiyet şartlarını taşımaları nedeniyle bir tevkifat yapılmıyordu. Ancak 01.01 2006 tarihinden itibaren bu tür gelir elde eden kooperatiflerden de vergiden muaf olsalar dahi %15 oranında vergi tevkifatı yapılacak.