GIDA BANKACILIĞIN VERGİSEL YÖNÜ
Üretici, satıcı ve hizmet sunanların çeşitli nedenlerle ellerinde bulunan gıda maddelerinin ihtiyaç sahiplerine sağlıklı bir şekilde ulaştırılmasını amaçlayan gıda bankacılığı (food banking) 1960 yıllarından itibaren dünyada uygulanmaya başlanmış bir sistem olarak bugün dünyada her yıl 25 milyona yakın insana acil gıda yardımı sağlamakta. Sistemin kaynak israfının önlenmesinin yanında sosyal adaletin sağlanması bakımından da önemli katkıları bulunuyor. Bu sistemde gıda bankacılığı yapan ve kar amacı gütmeyen vakıf veya dernekler gıda maddelerinin ihtiyaç sahiplerine ulaşmasında aracı işlevi görüyor.
5035 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanunu’nun 40 ve 89. maddelerinde değişiklikler yapılarak fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan dernek ve vakıflara bağışlanacak gıda maddelerinin maliyet bedellerinin gelir vergisi matrahının tespitinde hasılattan indirilmesi veya yıllık gelir vergisi beyannamesi üzerinde indirim konusu yapılması imkanı getirilmiş bulunuyor. Aynı Kanunla Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 17. maddesinde de değişiklik yapılarak gıda maddelerinin teslimi KDV”den istisna edildi. Bu düzenlemeler 01.01.2004 tarihinden itibaren yürürlüğe girdi. Bu düzenlemelerin ardından 5281 sayılı Kanunla gıda bankacılığının kapsamı genişletilerek temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin maliyet bedellerinin de aynı usul ve esaslar çerçevesinde hasılattan indirilmesi veya beyanname üzerinden indirimine imkan tanındı. Aynı şekilde bu maddelerin teslimleri de KDV”den istisna edildi. Gıda bankacılığının kapsamına temizlik, giyecek ve yakacak maddelerini de dahil eden düzenleme 01.01.2005 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiş bulunuyor.
Bu sistemde öncelikle gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddeleri bağışının dernek veya vakfa yapılmış olması gerekiyor. İhtiyacı bulunanlara doğrudan veya başka organizasyonlar aracılığıyla yapılacak yardımlarının yukarıda belirtilen maddeler kapsamında yapılmış bağış olarak değerlendirilmesi mümkün değil.
Bağışı kabul edecek dernek veya vakfın tüzüğünde veya senedinde ihtiyacı bulunanlara yardım yapabileceğine ilişkin hükümlerin bulunması gerekiyor. Bununla beraber, dernek veya vakfın başka alanlarda da faaliyet gösteriyor olmasının, kamuya yararlı dernek veya vergiden muaf vakıf olup olmamasının uygulama açısından herhangi bir önemi bulunmuyor.
Gelir Vergisi Kanununun 40. maddesine eklenen hüküm çerçevesinde indirim konusu yapılacak bağışlar, bağışa konu mal bedeli Vergi Usul Kanunu’nun 232. maddesinde belirtilen fatura düzenleme sınırının altında kalsa dahi mutlaka fatura ile belgelendirilecek ve ayrıca taşıma için sevk irsaliyesi düzenlenecek.
Bağışlanan mala ilişkin bilgileri eksiksiz olarak içerecek fatura, bağış yapılan dernek veya vakıf adına düzenlenecek, mal bedeli olarak faturada, bağışa konu malın maliyet bedeli (yüklenilen katma değer vergisi hariç) yazılacak
Faturada “İhtiyaç sahiplerine yardım şartıyla bağışlandığından KDV hesaplanmamıştır.” ibaresinin yer alması zorunlu bulunuyor.
Dernek ve vakıfların kendi mevzuatlarının öngördüğü belgeleri düzenlemesi ve bağış yapanlara bir örneğini vermesi, ticari faaliyetle uğraşanlarca düzenlenen faturaların ise dernek ve vakıf tarafından ayrıca muhafaza edilmesi gerekiyor.
Ticari işletmeye dahil malların bağışlanması durumunda bu malların maliyet bedeli Gelir Vergisi Kanununun 40. maddesi çerçevesinde gider kaydedilecek. Bu işlem, faturanın bir yandan gelir bir yandan da gider kaydedilmesi suretiyle gerçekleştirilecek.
Bağışlanan maddelerin işletmeye dahil olmaması halinde ise, söz konusu malın maliyet bedeli (KDV dahil) Gelir Vergisi Kanununun 89. maddesi çerçevesinde yıllık beyannamenin bağış ve yardımlara ilişkin bölümüne yazılarak gelir vergisi matrahının tespitinde indirim olarak dikkate alınacak.
Gıda bankacılığı kapsamında yapılan bağışlar KDV’den istisna olmakla birlikte bu istisna kısmi istisna kapsamında olduğundan bağışın yapıldığı dönemde bu mallara ilişkin yüklenilen KDV”nin indirim KDV hesaplarından çıkarılarak, gider olarak dikkate alınması gerekiyor.