FİNANSAL ARAÇLARIN VERGİLENDİRİLMESİNDE YENİ UYGULAMA ESASLARI II
Gelir Vergisi Kanununa 5281 sayılı Kanunla eklenen Geçici 67. madde ile menkul sermaye iratları ile menkul kıymetlerden elde edilen kazanç ve iratların vergilendirilmesinde yeni düzenlemeler yapıldığı ve bu düzenlemeler kapsamında Maliye Bakanlığının uygulamadaki aksamaların önüne geçmek ve madde metninde yer almayan hususları açıklamak üzere bu konuya ilişkin Tebliğ bazında açıklama yapma hazırlığında olduğunu geçen hafta duyurmuştuk.
Henüz yayımlanma aşamasında bulunan 256 seri numaralı Gelir Vergisi Tebliğ ayrıca;
-kuponlu tahvillerde alış bedelinin nasıl hesaplanacağı,
-virman işlemlerinde tarih ve maliyet bildiriminin nasıl yapılacağı,
-saklama işleminin alım-satımı gerçekleştiren kurum dışında nasıl yapılacağı,
-çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının tevkifat yapılmasında nasıl uygulanacağını açıklayan yeni düzenlemelere de yer veriyor.
Kuponlu Tahvillerin Alış Bedelinin Hesaplanması
Kuponlu bir tahvilin satın alınmasında, işlemiş faizin bulunması halinde işlemiş faiz tutarı kupon alış bedeli, temiz işlem fiyatı (Temiz Fiyat=Sözleşme fiyatı-İşlemiş faiz) ise tahvilin alış bedeli olarak kabul edilecek.
İşlemiş faiz, temiz işlem fiyatı üzerine eklenmesi gereken ve son kupon tarihinden sonra tahvili elde tutma süresiyle orantılı kupon faizini ifade ettiğinden ve son kupon tarihinden valör tarihine kadar geçen gün sayısının kupon dönemi gün sayısına oranı ile ödenecek kupon faizinin çarpılması suretiyle hesaplanacak. Söz konusu hesaplama, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası tarafından kabul edilen esaslar çerçevesinde yapılacak. Bu işlem İstanbul Menkul Kıymetler Borsası tarafından açıklanan işlemiş faiz tutarları dikkate alınarak da işlem yapılabilir.
Örnek: (Temiz fiyatın nominal bedelin altında olması halinde, itfa/alım-satım kazançlarında tevkifat matrahı)
Hazine tarafından 06.12.2006 ihraç tarihli 200.000 YTL nominal bedelli 3 yıl vadeli ve 6 ayda bir % 7.5 kupon ödemeli Devlet tahviline ait nakit akımları aşağıdaki gibidir.
| Kupon Ödeme Tarihi | Kupon Ödemesi (YTL) |
Satılmadığı Durumda Tevkifat Matrahı (YTL) |
Satıldığı Durumda Tevkifat Matrahı (YTL) | |
| 1.Kupon | 06.06.2007 | 15.000 | – | – |
| 2.Kupon | 05.12.2007 | 15.000 | – | – |
| 3.Kupon | 04.06.2008 | 15.000 | 6.840,66 | 6.840,66 |
| 4.Kupon | 03.12.2008 | 15.000 | 15.000 | 15.000 |
| 5.Kupon | 03.06.2009 | 15.000 | 15.000 | 7.159,34 |
| 6.Kupon+Anapara | 02.12.2009 | 15.000+200.000 | 15.000 |
Bay (A), (X) Bankası aracılığıyla 13.03.2008 valör tarihli olarak söz konusu menkul kıymetten 203.000 YTL (kirli fiyat) tutarında alım yapmış olup, bu tahvili itfaya kadar elinde tutması durumunda her bir kupon dönemi itibarıyla tevkifat matrahı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Valör tarihi : 13.03.2008
Ödenecek ilk kupon tarihi : 04.06.2008
Kupon dönemi gün sayısı : 182
Geçen gün sayısı : 99
Kupon Faizi : 15.000
İşlemiş Faiz : 8.159,34 (99/182)*15.000
Kirli Fiyat : 203.000
Temiz Fiyat : 194.840,66 (203.000 – 8.159,34 )
İlk Kupon Ödemesinde Tevkifat Matrahı
= Kupon ödemesi – İşlemiş Faiz
= 15.000 – 8.159,34
= 6.840,66 YTL
Sonraki kupon ödemelerinde tevkifat matrahı ise kupon ödemesi olan 15.000 YTL olacak.
Bay (A)’nın, söz konusu menkul kıymeti, 10.02.2009 valör tarihli olarak 202.000 YTL’ye (X) Bankasına geri satması halinde ise tevkifat matrahı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. Tevkifat Matrahı
= Satış Fiyatı –Alış Temiz Fiyatı
= 202.000 – 194.840,66
= 7.159,34 YTL
Satın alınan kuponlu bir tahvilin, satın alma bedelinin itfa bedeli ile varsa işlemiş faiz tutarından daha fazla olması durumunda, fazla gelen kısım izleyen dönemlere ilişkin faiz kuponlarının alış bedeli (maliyeti) olarak dikkate alınacak.
Virman İşlemlerinde Tarih ve Maliyet Bildirimi
Başka bir banka veya aracı kuruma nakli istenen menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracının alış bedeli ve alış tarihi nakli gerçekleştirecek banka veya aracı kurum tarafından naklin yapılacağı kuruma bildirilecek. Bildirilecek alış bedelinin komisyon tutarlarını da içermesi gerekmekte.
Menkul kıymetin veya diğer sermaye piyasası aracının naklinin yapıldığı banka veya aracı kurum kendilerine bildirilen tarih ve bedeli kullanmak zorunda. Söz konusu kıymetin satılması durumunda esas alınacak bedel ve tarih bildirilen tarih ve bedel olacak.
01.01.2006 tarihinden önce ihraç edilen tahvil ve bonolar ile bu tarihten önce iktisap edilmiş olan menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası araçları ile ilgili virman işlemlerinde, söz konusu menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracının 01.01.2006 tarihinden önce ihraç veya iktisap edilmiş olduğunun belirtilmesi yeterli. Ancak dar mükellef kurumların alış tarihi ve maliyet bedelini de bildirmesi gerekiyor.
Saklama İşleminin Alım-Satımı Yapan Kurum Dışında Gerçekleştirilmesi
Finansal araçlara yatırım yapan kişi ve kuruluşlar satın aldıkları kıymetlere ilişkin saklama hizmetlerini başka bir banka veya aracı kurumdan da alabilmekteler. Menkul kıymet saklama işleminin alım-satım işlemine aracılık yapan kurum dışında yapılması durumunda tevkifatın gerçekleştirilmesi şu şekilde yapılacak:
– Alış işlemini gerçekleştiren kurum, alışını gerçekleştirdiği kıymetlerle ilgili alış tarihi ve alış maliyetine saklamacı kuruma yapacağı, virman esnasında, virman işleminin detayında, yer verecek.
– Saklamacı kuruluş, bünyesinde bulunan ve hesabına işlem gelen her müşterisi için, gelen bilgileri alış tarihi ve alış maliyetlerini izleyebilecek şekilde tutarak ve müşterinin satış emirlerine ilişkin kurumlara yapacağı virman işleminde ilk giren ilk çıkar yöntemini kullanmak suretiyle satışı yapılan kıymetlere ilişkin alış tarihi ve maliyetine yer verecek.
– Satışı gerçekleştiren kurum satış bedeli ile virman işleminde kendine bildirilen maliyet bedelini kullanmak suretiyle tevkifat matrahı ve tevkifat tutarını belirleyecek. Aynı müşterinin üç aylık dönem içerisinde yaptığı işlemlerin konsolide edilmesiyle (varsa) beyan edilip ödenmesi gereken vergi hesaplanacak.
– Vergi tevkifatı yapan aracı kurum tarafından verilecek beyannameye dahil edilmek suretiyle ödenecek, tevkif suretiyle kesilen verginin ödenmesi gereken vergiden fazla olması (bir kısım işlemlerin zararlı olması dolayısıyla) halinde fazla kesilen vergi müşterinin saklamacı kuruluştaki hesabına aktarılacak.
Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarının Uygulanması
Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67. maddesinde düzenlenen tevkifat uygulaması sırasında gelir etmiş olan kişinin mukim olduğu ülke ile yapılmış ve yürürlükte olan Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarının da dikkate alınması gerekiyor.
Anlaşma hükümlerinden yararlanmak isteyen ve bu nedenle Türkiye”de elde ettiği bu kazançlara vergi tevkifatı uygulanmamasını veya düşük oranda uygulanmasını talep eden diğer ülke mukiminin yerine getirmesi gereken bazı prosedürler bulunuyor. Tevkifat uygulanmamasını veya düşük oranda tevkifat uygulanmasını talep eden diğer ülke mukiminin, Anlaşmaya taraf devlette o dönemde mukim olarak tam mükellefiyet esasında tüm dünya kazançları üzerinden vergilendirildiğini belirten, yetkili makam tarafından düzenlenmiş ve imzalanmış mukimlik belgesini ve bu belgenin noterce veya o ülkedeki Türk Konsoloslukları tarafından onaylanmış Türkçe tercümesini tevkifat uygulamasından önce tevkifatı yapacak banka veya aracı kuruma ibraz etmiş olması gerekmekte. Tevkifat uygulamasından önce bu belgenin ibraz edilmemesi halinde Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması hükümleri dikkate alınmadan % 15 oranı uygulanmak suretiyle tevkifat yapılacak, ancak belgenin sonradan ibrazı durumunda da alınan vergi iade edilebilecek.