CİRO PRİMLERİNDE VERGİSEL UYGULAMALAR-BAYİ UYGULAMALARI
Firmaların satışlarını artırmak amacıyla başvurdukları en önemli yöntemlerden biri de promosyon kampanyaları. Firmalar kendi mallarını pazarlayan bayileri, toptancıları ve perakende satış yapan diğer firmaları teşvik etmek amacıyla değişik ödüllendirme yöntemleri uyguluyorlar. Nihai tüketicilere yönelik kampanyalar dışında firmalara yönelik kampanyalar yazımız konusunu oluşturuyor.
Ödüllendirme yöntemlerinde amaç aynı olsa da uygulanan yöntem çok farklı olabilmekte. En yaygın şekilde uygulanan ödüllendirme yöntemleri kısaca şöyle özetlenebilir:
- Ticari performansa bağlı olarak yıl sonunda nakit pirim verilmesi,
- Ticari performansa bağlı olarak hediye kazanma şansı tanınması,
- Ticari performansa bağlı olarak ayni prim verilmesi,
- Satışa konu malın yanında bir başka malın bedava verilmesi,
- Nakit Ciro Primleri
Ciro primi; sürekli mal alan bayilere veya diğer satıcılara belli dönem içinde aldıkları mal miktarına bağlı olarak satıcı firma tarafından nakdi olarak sağlanan menfaatler olarak tanımlanabilir. Bu özellikleriyle ciro primleri şarta bağlı olarak sonradan yapılmış bir iskonto olarak değerlendirilebilir.
Maliye Bakanlığı’nın konuya ilişkin yaklaşımı; alıcının çok mal almak suretiyle satıcıya hizmette bulunmasından hareketle bu primleri elde edenler tarafından KDV’li fatura düzenlenmesi ve düzenlenen bu faturaya istinaden primi ödeyenin gider olarak kayıtlarına yansıtması gerektiği yönünde. Uygulamada dikkat edilmesi gereken noktalardan biri de fatura düzenlenmesi yeni yılda olsa bile hasılat ve giderlerin ilgili oldukları yılda kayıtları alınması gerektiği. Gelir ve gider karşılıkları hesapları işletilerek henüz fatura düzenlenmemiş olsa da ait oldukları dönemin gelir ve gideri olarak kayıtlara alınması gerekir.
b) Ciro Primi Niteliğindeki Hediye Kampanyaları
Bazen ödüllendirme ciroya bağlı olarak prim verilmesi şeklinde olurken mal satın alan firmalara aldıkları malla orantılı olarak hediye kazanma şansı verilmesi şeklinde de olabilmekte. Hediye verilecek kişileri belirlemeye yönelik olarak çekiliş yapılıyor olması sadece primin kime verileceğini belirlemeye yönelik bir işlem niteliğinde olduğu dikkate alındığında verilen hediyenin nitelik itibariyle prim kapsamında olduğu tartışmasız.
Çekiliş sonrası verilen hediyenin nakit olması durumunda yukarıdaki bölümde açıklanan tarzda işlem yapılması; kampanyayı düzenleyen firma ile kazanan firma arasında faturalaşma işlemiyle gelir ve gider yazılması gerekirken, hediyenin ayni olması durumunda bir sonraki bölümdeki açıklamalar doğrultusunda işlem yapılması gerekir.
c) Aynî Ciro Primleri
Firmalar zaman zaman mallarının satışını yapan bayilerine ve diğer satıcılara performanslarına bağlı olarak ayni yardımlarda da bulunabilmekte. Bu çeşit promosyonlarda satıcılara verilen mal firmaların kendilerinin satışını yaptıkları mal olmayıp çoğunlukla demirbaş veya taşıt aracı niteliğinde olan mallar olmakta. Belli satış tutarını aşan bayilere otomobil verilmesi en yaygın olan örnekleri oluşturuyor. Verilen hediyenin belli satış tutarını aşanlara yönelik olmayıp tüm satıcıları içerecek şekilde olması durumunda da işlemin mahiyeti değişmemekte.
Örneğin bütün bayilere birer adet bilgisayar hediye edilmesi işleminde asıl amaç bayileri ödüllendirmek suretiyle satışı artırmaktır. Aynı zamanda bayilerin stok ve satış performanslarının da izlenebilirliğini artırıcı etkisi de dikkate alındığında yapılan işlemin ciro primi özelliği somut olarak ortaya çıkar.
Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta verilen primin dönemsellik ilkesi gereği hangi yılda gelir/gider yazılacağı hususudur. Belli bir zaman dilimindeki performansa bağlı olarak ciro primi verilmesi durumunda gelir ve gider performansın dikkate alındığı vergilendirme dönemiyle ilişkilendirilmeli. Faturalaşma bir sonraki yıl başında yapılsa dahi bir önceki yılın hesaplarına dahil edilmeli. Belli bir zaman dilimindeki performans dikkate alınmaksızın bayilere veya satıcılara hediye verilmesi durumunda da verilen hediyenin ciro primi olarak değerlendirilmesi gerekmekle birlikte faturalandırmanın işlemin yapıldığı dönemde yapılması ve aynı dönemin gelir ve giderlerine dahil edilmesi gerekecektir.
Örnek:
PVC sektöründe bayilik sistemiyle çalışan bir firma bayilerine diz üstü bilgisayar hediye etmek suretiyle bayi satışlarını artırmak ve bayilerinin satış performansını yakından takip etmek istemektedir. Firma 200 adet bayisine hediye etmek üzere 200.000 YTL + KDV bedelle bilgisayar firmasından diz üstü bilgisayarları 25.03.2005 tarihinde nakit olarak almış ve her bir bayiye söz konusu bilgisayarları 05.04.2005 tarihinde teslim etmiş olsun. Bu durumda yapılacak işlemler sırasıyla şu şekilde olacak:
-Önce PVC firması bilgisayar faturasını pazarlama giderleri hesabına borç kaydederek ilgili KDV’yi indirim konusu yapacak,
-Bayilere yapılan her bilgisayar teslimi için PVC firması tarafından 1000 YTL+KDV tutarında fatura düzenlenerek hasılatına dahil edecek ve ilgili KDV’yi hesaplanan KDV olarak beyan edecek ,
-Bayiye verilen bilgisayar bayinin ticari hasılatına dahil edileceğinden her bir bayi tarafından 1000 YTL + KDV tutarında PVC firması adına fatura düzenleyecek, ilgili bayi 1000YTL’i hasılat olarak kayıtlarına alacak ve KDV yi hesaplanan KDV olarak beyan edecek
-Bayiler tarafından düzenlenen faturalardaki KDV hariç tutarlar toplamı (200.000 YTL) yine pazarlama giderleri hesabına dahil edilecek ve KDV tutarları toplamı indirim KDV olarak dikkate alınacak.
İşlemin tamamlanmasından sonra promosyon kampanyasını düzenleyen PVC firması satışını artırma amaçlı yaptığı harcamaları kayıtlarında gider olarak dikkate alarak ilgili KDV”yi indirim konusu yapmış, diğer taraftan bilgisayarları alan bayiler elde ettikleri primleri hasılat olarak kayıtlarına intikal ettirmiş ve ilgili KDV”leri hesaplanan KDV olarak beyan etmiş olacaklar.
Bu uygulama dışında yapılacak başka tarz işlemlerin( dekontla teslim, iz bedelli teslim vb) cezalı tarhiyat riski içerdiği unutulmamalı.
d) Satılan Malın Yanında Başka Bir Malın Verilmesi
Bir malın yanında başka bir malın bedava verilmesi aslında bu iki malın tek bir fiyatla satılması anlamına gelmekte. Bu durumda düzenlenecek faturada sadece bir malın bedelinin yer alması, diğer mal bedelinin sıfır olarak gösterilmesi hatalı uygulamalara yol açacaktır. Zira bu faturalama şekliyle malları almış olan firmaların envanterlerine bu malları dahil edilmesinde ve satılan mal maliyetlerinin tespitinde hatalı sonuç verecektir. Her iki malın satış bedelinin faturada yer alarak bedava verilen mal bedeli kadar toplam tutardan indirim yapılması şeklinde uygulama yapılması gerek envanterin gerekse satılan mal maliyetinin doğru tespit edilmesini sağlayacaktır.