Yatırım İndiriminde Son Şans: Gitti Gidiyor

Yeni Kurumlar Vergisi Kanununa ilişkin olarak yürütülen çalışmalar tamamlandı ve Maliye Bakanlığı tarafından Başbakanlığa gönderildi. Hazırlıkları tamamlanan yeni metin 01.01.2006 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe girecek. Yeni yasada idare ile vergi mükellefleri arasında sürekli ihtilaf konusu olan belirsizlikler giderilirken vergi sistemine de OECD ülkelerinin birçoğunda uygulanmakta olan yeni vergi müesseseleri kazandırıldı.

Geçmiş yazılarımızda da ifade ettiğimiz üzere yeni yasada özetle;

transfer fiyatlaması,

örtülü sermaye,

kooperatifler,

vakıf ve dernekler,

büyük yatırımlar,

tam mükellefiyet-dar mükellefiyet

konularında yeni ve ayrıntılı tanımlama ve düzenlemelere gidiliyor.

Yeni kurumlar vergisi yasasının en çok merak edilen bölümü kuşkusuz vergi oranlarına ilişkin bölümüydü. Yeni kurumlar vergisi oranının %20 olarak belirlenmesi vergi oranlarında ciddi bir indirim bekleyenleri tatmin etti. Ancak yeni yasada yatırım indirimi avantajı tamamen ortadan kaldırılıyor. Kurumlar vergisi oranının %20 olarak belirlenmesi olumlu karşılanırken yatırım indirimi avantajının kaldırılıyor olması birçok vergi mükellefinin eskisinden daha fazla bir vergi yüküyle muhatap olmalarına neden olacak.

Gelir Vergisi Kanunu’nda yatırım indirimine ilişkin 24.04.2003 tarihinde yeni düzenlemeler yapılmıştı. Bu yapılan değişiklikle yatırım indirimi; basit, anlaşılır ve kolay uygulanabilir bir yapıya kavuştuğu gibi aynı zamanda yatırım kapsamı da genişletilerek bir çok firmanın bu istisnadan faydalanabilmesinin önü açılmıştı. Teşvik belgesi alma zorunluluğu da kaldırıldığı için tüm firmalar yatırım indirimine konu iktisadi kıymet harcamalarının %40’ını vergi matrahından indirebiliyorlardı. Böylece hizmet işletmeleri ile ticaret işletmelerine de yatırım indiriminden faydalanma imkanı verilmişti.

2006 Yılından İtibaren Yapılan Yatırım Harcamaları Yatırım İndirimine Konu Olmayacak

2006 yılı kazançlarına uygulanacak vergi oranı %20 olacak. Ancak gerek teşvik belgeli gerekse teşvik belgesiz olarak 01.01.2006 tarihinden sonra yapılan hiçbir harcama yatırım indirimi konusu yapılamayacak. Harcama yapan firmaların hizmet, ticaret veya üretim işletmeleri olmaları durumu değiştirmiyor. Bu durum özellikle sürekli yatırım yapan firmaların eskisinden daha fazla vergi yüküyle yüz yüze gelmelerine  neden olacak. Örneğin 2006 yılında

1 000 000 YTL yatırım yapan bir firma 400 000 YTL karı bulunması durumunda yapılan yatırımın yüzde %40” ı matrahtan indirilebildiği için herhangi bir vergi ödemeyecek iken yeni düzenlemede yatırım indirimi kaldırılmış olduğu için 400 000 YTL”lik matrah üzerinden 80 000 YTL vergi ödemek durumunda kalacak. Aynı firmanın 600 000 YTL karı bulunması durumunda ise normalde 400 000 YTL yatırım indiriminin matrahtan indirilmesi sonucunda kalan 200 000 YTL üzerinden 60 000 YTL vergi ödemesi gerekirken yeni düzenlemede 120 000 YTL ödemek durumunda kalacak. Yine aynı firmanın 1 200 000 YTL karı bulunması durumunda 400 000 YTL yatırım indirimini indirdiğinde 800 000 YTL üzerinden 240 000 YTL vergi ödemesi gerekirken yatırım indiriminin bulunmadığı yeni sistemde de 240 000 YTL vergi ödeyecek. Görüldüğü üzere yatırım indirimli %30 luk eski sistem ile yatırım indirimsiz %20”lik yeni sistemde vergi yükleri firma karlarının yapılan yatırım harcamasının üstünde bir kara sahip olması durumunda eşitlenebilmektedir.

2005 Yılından Devreden Yatırım Harcamalarının Durumu

Firmalar yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önceki dönemde, 31.12.2005 tarihinden önce, yaptıkları yatırım harcamalarını 2005 yılı kazançlarından indirilebilecek. Ancak kazanç yetersizliği veya yatırım harcamalarının büyüklüğü nedeniyle tamamı vergi matrahından indirilemeyen 2006 ve sonraki yıllara devredecek olan yatırım indirimi harcamaları ne olacak? Bakanlığın bu konudaki yaklaşımı firmaların beklentisinden farklı. Firmalar en azından 2006 yılından itibaren hiçbir yatırım harcamasının indirime konu edilemeyecek olması nedeniyle 2005 yılında kullanılamadığı için devreden yatırım indirimlerini ileriki yıllarda kullanabilmeyi bekliyor.Bakanlık 2006 yılından önce yapılan ancak vergi matrahından indirilemediği için devreden yatırım indirimi bulunan firmalara seçimlik bir hak sunuyor. Devreden yatırım indirimi bulunan mükellefler bu haklarını yasayla belirlenecek bir süre (yasada 3 yıl öngörülüyor) içinde kullanmayı seçebilecekler. Belirlenen bu sürede de kullanılamayan yatırım indirimleri ileriki yıllarda kullanılamayacak. Ancak belirlenen bu süre içerisinde hâlihazırdaki %30’luk vergi oranına muhatap olacaklar. Yeni vergi oranından vergisini ödemeyi seçenler ise hiçbir şekilde devreden yatırım indirimlerini 2006 ve sonraki yıllarda kullanamayacak. Yani düşük oranlı (%20) kurumlar vergisini tercih edenler devreden yatırım indirimini kullanmaktan vazgeçmiş olacak, devreden yatırım indirimini kullanmak isteyenler ise %30’luk kurumlar vergisi onanına muhatap olacak. Tercihlerini belirleyenler belirlenen bu süreler içinde tercihlerini değiştiremeyecekler. Bu noktada mükellefler kritik bir soruyla karşı karşıyalar: Tercihlerini hangi yönde kullanmalılar?

Öncelikle devreden yatırım indirimi eğer 24.04.2003 tarihinden önceki yatırım indiriminden kaynaklanıyor ise GVK.’nun  Geçici 61. madde kapsamında yer alan % 19,8 Gelir Vergisi Stopajına tabi olacağından ve yeni sistemle belirlenen kurumlar vergisi oranının %20 olduğu dikkate alındığında devreden yatırım indirimini ileriki yıllarda kullanmanın herhangi bir avantajı olmayacak. Ancak devreden yatırım indirimi eğer 24.04.2003 tarihinden sonra yapılan ve tevkifata tabi olmayan % 40’lık yatırım indiriminden oluşuyor ise bu durumda yukarıdaki sorunun doğru yanıtı; 3 yıl gibi belirlenecek olan bu sürede firmaların olası ne kadar kar elde edecekleri ile devreden yatırım indiriminin bu yıllarda elde edilmesi olası karları karşılayıp karşılamayacağına bağlı. Eğer firmaların devreden yatırım indirimi tutarları belirlenecek olan sürelerde elde edilecek olan karı karşılıyorsa herhangi bir vergi ödemek durumunda kalınmayacağı için eski sistemi tercih etmeleri gerekiyor. Ancak belirlenen süre içerisinde tercihlerin değiştirilemeyeceği dikkate alındığında devreden yatırım indiriminin bu süreler içinde elde edilecek karın büyük bir kısmını karşılamaması durumunda bu tercih yüzünden fazla vergi ödemek durumunda kalabilirler. Zira devreden yatırım indiriminin örneğin 1 ve 2. yıl karlarından indirilmek suretiyle tükenmesi durumunda 3. yıl elde edilecek kar % 30’luk vergi oranına muhatap olacak.

Tercihler belirlenirken geleceğe ilişkin doğru kestirimlerde bulunmak önemli bir nokta. Bu nedenle firmaların gelecek 3 veya 5 yıllık faaliyet planlarını en kısa sürede oluşturarak sağlıklı bir karar için zemin oluşturmaları gerekiyor.