Yatırım İndirimi İstisnasında Dikkat Edilecek Noktalar

Yatırım indiriminde 4842 sayılı Kanunla köklü sayılabilecek değişikliğe gidilerek yeni bir sisteme geçildi. Yeni sistem 24.04.2003 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş bulunuyor. Yatırım indiriminde yararlanılacak tutarın tespitinde eski ve yeni hükümlerden hangisinin uygulanacağı, ilgili dönemde enflasyon muhasebesinin uygulanıp uygulanmayacağı önem taşıyor.

Yeni Sisteme Göre Yatırım İndiriminden Faydalanacak Harcamalar:

• 24.04.2003 tarihinden itibaren teşvik belgesiz olarak yapılan harcamalar,
• 24.04.2003 tarihinden sonra düzenlenen teşvik belgesi kapsamında yapılan harcamalar,
• Eski teşvik belgesi kapsamında 24.04.2003 tarihinden sonra yapılan harcamalar (eski teşvik belgesi sahiplerinden yeni hükümlerden faydalanmak istediklerini zamanında bir dilekçe ile bildirenler),
• Eski teşvik belgesine 24.04.2003 tarihinden sonra ilave edilen kıymetler için yapılan harcamalar (projenin uygulanması için zorunlu olarak dahil edilenler hariç).

 Eski Sisteme Göre Yatırım İndiriminden Faydalanacak Harcamalar:

• 24.04.2003 tarihinden önce alınmış olan belgeler kapsamında yapılan harcamalar (yeni hükümlerden faydalanmak istediklerini bildirmeyenler),
• 24.04.2003 tarihinden önce alınmış teşvik belgesi kapsamında bu tarihe kadar yapılmış olan harcamalar,
• 24.04.2003 tarihinden önce alınan teşvik belgeleri kapsamına 24.04.2003 tarihinden sonra ilave iktisadi kıymetlerden proje uygulaması için zorunlu nitelikte olanlar için yapılan harcamalar.

Enflasyon Düzeltmesi Uygulanmayan Dönemlerde Yatırım İndirimi    Uygulaması:

Eski düzenlemeler kapsamında yapılan yatırım harcamalarında harcamanın yapıldığı tarihlerdeki tarihi maliyetler baz alınarak vergi matrahından indirilecek tutar bulunacak, ilgili dönemde kazanç yetersizliği dolayısıyla kullanılamayan yatırım indirimi tutarı izleyen yıllarda yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınacak. Örneğin eski düzenleme kapsamında bir kurum 2003 yılında 500 milyarlık harcama yapmış ve bu tutarın 200 milyarlık kısmından ilgili yılda faydalanmışsa kalan 300 milyar yeniden değerleme oranında artırılarak 2004 yılı geçici vergi ve kurumlar vergisi beyanında dikkate alınacak. 2004 yılı içinde eski teşvik belgesi kapsamında ayrıca 270 milyarlık yatırım harcaması yapıldığı durumda ilgili dönemde toplam yararlanılacak yatırım indirimi tutarı; 2003 yılından devreden tutarın yeniden değerleme oranında artırılmış tutarıyla 2004 yılında yapılan 270 milyarın toplamından oluşacak. Bu dönemlerde enflasyon muhasebesinin uygulanacak olması yararlanılacak yatırım indirimi tutarını etkilemeyecek.

Yeni düzenlemeye tabi yatırım harcamalarında da harcamanın yapıldığı tarihlerdeki tarihi maliyetler baz alınarak yararlanılacak indirim tutarı bulunacak, kazanç yetersizliği dolayısıyla kullanılamayan yatırım indirimi tutarı izleyen dönemlerde bu dönemlerdeki TEFE” de meydana gelen artış oranında artırılarak dikkate alınacak. İzleyen dönemlerde enflasyon düzeltmesi yapılmasa dahi ilgili yıl kazancından indirilemeyen yatırım indirimi tutarı TEFE oranında artırılarak uygulanacak.

Enflasyon Düzelmesi Uygulanan Dönemlerde Yatırım İndirimi Uygulaması:

Yukarıda anlatıldığı üzere eski hükümlere tabi yatırım harcamalarında enflasyon düzeltmesi yapılan veya yapılmayan dönemler için farklı bir uygulama söz konusu değil. Eskiden olduğu gibi yapılan harcamalar tarihi maliyetle dikkate alınacak ve indirim konusu yapılamayan tutar gelecek dönemlerde yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınacak. Enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan düzeltme farkları dikkate alınmayacak.

Enflasyon düzeltmesinin uygulandığı dönemde yeni hükümlere tabi yatırım harcaması için özellikli durum söz konusu. Yeni hükümlere tabi yatırım harcamalarının düzeltilmiş değerleri baz alınarak istisnanın tutarı tespit edilecek. Yani yapılan harcamalar harcamanın yapıldığı vergilendirme dönemi sonundaki düzeltilmiş değerleriyle dikkate alınacak. Enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde; önceki dönemden devreden yatırım harcamalarına ilişkin enflasyon düzeltme farkları dikkate alınmayacak, devreden tutarlar sadece TEFE artış oranında artırılacak. Aynı şekilde 31.12.2003 tarihi itibariyle yapılacak ilk düzeltme bir nevi geçmişin bir defada düzeltilmesi sayıldığından bu düzeltmeden kaynaklı olumlu ve olumsuz farklar vergi matrahını ve istisna tutarını etkilemeyecek. Örneğin 2003 Temmuz döneminde yeni teşvik belgesi kapsamında 800 milyar yatırım yapıldığını, bu tutarın 300 milyarlık kısmından 2003 yılında faydalanıldığını ve aynı belge kapsamında 2004 yılı Mart döneminde ayrıca 250 milyar yatırım yapıldığını varsayalım. 2004 yılında enflasyon düzeltmesi yapılması gerekeceğinden belli büyüklükteki firmalar 2.geçici vergi döneminde, diğerleri ise 31.12.2004 tarihi itibariyle düzeltme yapmaları gerekiyor. Bu çerçevede yatırım kalemlerine ilişkin hesapların düzeltilmiş değerlerden bağımsız olarak yatırım indiriminden yararlanılacak tutar şöyle hesaplanacaktır:

Devreden Yatırım İndirimi Tutarı                          : 500 milyar

TEFE Artış Oranı (2003Aralık-2004Haziran)       : % 8,136

2004 Yılında Yapılan Harcama                             : 250 milyar

Düzeltme Katsayısı (Mart-Haziran)                       :1,01533

Bu durumda 2004 yılı 2.geçici vergilendirme döneminde yararlanılacak toplam yatırım indirimi toplamı [(500X1,08136)+(250X 1,01533)]= 794.512.500.000 TL olacaktır. Görüldüğü gibi yararlanılacak yatırım indirimi tutarının belirlenmesinde yapılan/yapılacak harcamanın hangi hükümlere tabi olduğunun belirlenmesi ve ilgili dönemde enflasyon muhasebesinin uygulanıp uygulanmayacağı hususları önemli. Bu çerçevede firmaların cezalı tarhiyatla karşılaşmamaları için yatırım indirimi tutarının hesaplanması işlemini defter kayıtları dışında ayrıca takip etmeleri gerekecek.