Vergide Hürriyeti Bağlayıcı Cezalar

Vergi suç ve cezaları esas itibariyle Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinde düzenlenmiş bulunuyor. Vergi Usul Kanunu’ndaki bu düzenleme özel ceza hükümleri niteliğinde olduğundan genel nitelikteki Türk Ceza Kanunu’na göre öncelik taşıyor. Yakın zamanda yürürlüğe giren 5237 sayılı yeni Türk Ceza Kanunu ile cezalarda yeni tanımlamalara gidildi. Yeni Türk Ceza Kanunu’nun Vergi Usul Kanunu’nda tanımlanmış bulunan vergi cezalarının miktarına bir etkisi bulunmuyor. Ancak cezalarda yeni tanımlamalara gidilmesi, ağır hapis cezalarının hapis cezasına dönüşmesi, bazı cezalarda ertelenme hükümlerinden faydalanma durumlarında değişiklik yapıyor.

Yazımızda vergi cezalarının paraya çevirme ve erteleme karşısındaki yeni durumları ele alınarak Yeni Ceza Kanunu sonrasında vergi cezalarının nasıl uygulanacağı değerlendirilecek.

VUK’nun 359.maddesinde bulunan düzenlemede hem kaçakçılık suçunun oluşumu için yapılması gereken fiillere hem de bu fiillere uygulanacak olan cezalara yer verildiği için yeni Türk Ceza Yasası’nın bu fiillere uygulanacak cezaların miktarına etkisi olmayacak. Vergi Usul Kanununda kaçakçılık suçu sayılan fiiller uygulanacak cezaların ağırlığına göre iki gruba ayrılmakta; (a) bendinde yer alan fiiller 6 aydan 3 yıla kadar ağır hapis cezası gerekirken (b) bendinde yer alan fiiller 18 aydan 3 yıla kadar ağır hapis cezası gerektiriyor.

Altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına muhatap olanlar

Vergi kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan;

a) Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar,

b) Gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açanlar,

c) Defterlere kaydı gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının azalması sonucunu doğuracak şekilde tamamen veya kısmen başka defter, belge veya diğer kayıt ortamlarına kaydedenler,

d) Defter, kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler (varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde, inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerin ibraz edilmemesi gizleme demektir.),

e) Muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar (Muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge, gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte bu muamele veya durumu mahiyet veya miktar itibariyle gerçeğe aykırı şekilde yansıtan belgedir.),  altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına muhatap.

Hükmolunan hapis cezasının para cezasına çevrilmesinde, hapis cezasının her bir günü için, sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük işçiler için yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas alınıyor ve hükmolunan bu para cezası ertelenemiyor.

On sekiz aydan üç yıla kadar ağır hapis cezasına muhatap olanlar

Vergi kanunları uyarınca tutulan veya düzenlenen, saklama ve ibraz mecburiyeti bulunan;

a) Defter, kayıt ve belgeleri yok edenler veya defter sahifelerini yok ederek yerine başka yapraklar koyanlar veya hiç yaprak koymayanlar,

b) Belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar (Sahte belge, gerçek bir muamele veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belgedir.),

c) Belgeleri Maliye Bakanlığı ile anlaşması olmadığı halde basanlar ile sahte olarak basanlar veya bu belgeleri kullananlar,

on sekiz aydan üç yıla kadar ağır hapis cezasına muhatap.

Vergi kanunları, kaçakçılık fiillerini iki ayrı yaptırıma bağlarken kastın yoğunluğu yanında hukuk ihlalinin yoğunluğunu da dikkate almış oluyor.

Cezaların Paraya Çevrilmesi

 VUK’nun 359. maddesinin (a) bendine göre verilecek hapis cezasının para cezasına çevrilmesi mümkün. Bu cezanın para cezasına çevrilmesinde hapis cezasının her bir günü için sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük işçiler için suç tarihinde yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüt tutarının yarısı esas alınacak. Yeni TCK’nunda da paraya çevirmeye ilişkin düzenleme var. VUK’nunda yapılan düzenleme  özel ceza hükmünde bir düzenleme olduğu için paraya çevirme yöntemi olarak VUK’nundaki düzenleme dikkate alınacak.

TCK’nun 49 ve 50. maddelerinde kısa süreli hapis cezalarının belli koşullarda(suçlunun kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, duyduğu pişmanlık) adli para cezasına çevrilebileceği; bir yıl ve daha az süreli hapis cezalarının da kısa süreli hapis cezası olarak değerlendirileceği hüküm altına alınmış.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta bulunuyor. Hapis cezasının kısa süreli hapis cezası olarak değerlendirilmesinde kanundaki fiile öngörülen cezaların alt veya üst sınırları değil, yargı mercii tarafından bu sınırlar dahilinde hükmedilecek süre baz alınacak.

Ancak hapis cezasının para cezasına çevrilmesi durumunda para cezasının ertelenmesi söz konusu değil.

VUK’nun 359. maddesinin (b) bendinde yer alan fiillere verilecek ceza 18 aydan 3 yıla kadar ağır hapis cezası olarak öngörüldüğünden ve gerek bu kanunda gerekse ilgili diğer kanunlarda özel bir düzenleme bulunmaması nedeniyle verilecek cezanın para cezasına çevrilmesi mümkün değil. Yeni TCK’nun yürürlüğe girmesi ile ağır hapis cezası, cezalar arasından çıkarıldığından ağır hapis cezası değil hapis cezası verilebilecek, davalara da ağır ceza mahkemeleri değil, asliye ceza mahkemeleri bakacak. TCK’nundaki değişikliğin cezanın adı ve görüleceği mahkeme dışında bir etkisi bulunmuyor.

Cezaların paraya çevrilmesi konusunda özetle şu söylenebilir: Yeni TCK’nun yürürlüğe girmesi konusunda yeni bir durum söz konusu değil. VUK’nun 359. maddesinin a bendinde sayılan fiillere verilen cezalar eskiden de para cezasına çevrilebiliyordu, şimdi de çevrilebilecek. Para cezasına çevrilmesi durumunda para cezasının eskidende ertelenmesi söz konusu değildi, şimdi de mümkün değil. (B) bendinde yer alan fiillere verilecek cezalar ise eskidende para cezasına çevrilemiyordu, şimdi de çevrilemeyecek.

Cezaların Ertelenmesi

VUK’nun 359. maddesinin (a) bendinde yazılı fiiller için verilecek cezalar 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası olduğu için verilen cezanın ertelenmesi eski kanuna göre mümkün olduğu gibi yeni TCK’nun 51.maddesine göre de mümkün.

(B) bendinde yer alan fiiller için verilecek ceza 18 aydan 3 yıla kadar ağır hapis cezası olmakla birlikte yeni TCK ile birlikte ceza türleri arasından ağır hapis cezası çıkarıldı. Yeni TCK’nuna göre cezalar:

-ağırlaştırılmış müebbet hapis,

-müebbet hapis cezası,

-süreli hapis cezası olarak sınıflandırıldı.

Yeni TCK’nun 51. maddesine göre iki yıl ve daha az süreli hapis cezasına hükmedilen kişilerin cezasına erteleme imkanı getiriliyor. Bu durumda VUK’nun 359. maddesinin (b) bendinde sayılan fiiller nedeniyle verilecek hapis cezasının 2 yılı aşmaması koşuluyla ertelenmesi mümkün hale gelmiş bulunuyor. Ancak, erteleme kararının verilebilmesi için kişinin;

a) Daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması,

b) Suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması,

gerekiyor.

Ayrıca mahkeme ertelemeyi kamunun uğradığı zararın iadesi veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi koşuluna bağlı tutabilir. Böyle bir durumda verilen koşul gerçekleşinceye kadar cezanın infazı devam eder.