Teşvikte Kapsam Ve Şartlar Değişti

Yatırımların ve istihdamın teşviki ile bazı kanunlarda değişiklik yapılması hakkında kanunda değişiklik yapan 5350 sayılı kanun 12.05.2005 tarihinde kabul edildi ve onay için Cumhurbaşkanlığı’na gönderildi ve 17.05.2005 tarihinde onaylandı. Teşvikli il sayısını artıran bu düzenleme kamuoyunda uzun süre tartışılmış ve IMF ile de sorunların yaşanmasına neden olmuştu. IMF, bu düzenlemeye ek mali yük getireceği gerekçesiyle, iş dünyası da rekabet eşitsizliğine neden olacağı gerekçesiyle karşı çıkmışlardı.

Teşvikten Yararlanacak İller

5350 sayılı Kanunla yapılan yeni düzenleme ile Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınca 2003 yılı için belirlenen sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre endeks değeri eksi olan iller de kapsama dahil edildi. Böylece 36 olan teşvikli il sayısı 49’a çıkmış oldu. Yeni düzenlemeye göre Kilis, Tunceli, Kastamonu, Niğde, Kahramanmaraş, Çorum, Artvin, Kütahya, Trabzon, Rize, Elazığ, Karaman ve Nevşehir de kapsama dahil oldu.

Gelir Vergisi Stopajı Teşviki

5350 sayılı Kanunla değişiklik yapılmadan önce teşvik kapsamındaki illerde yeni işe başlayan mükellefler ile önce işe başlamış olanlardan en son dört aylık sigorta prim bordrolarında bildirdikleri işçi sayısına ilave olarak yeni işe aldıkları işçilerin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin; organize sanayi bölgeleri veya endüstri bölgelerinde kurulu işyerleri için tamamı, diğer yerlerdeki iş yerleri için %80’i terkin edilmekteydi.

Yeni düzenlemede yeni işe başlayan mükellefler en az 30 işçi çalıştırmaları koşuluyla bu teşvikten yararlanabilecek. Önceden işe başlamış olan mükellefler ise, en son aylık prim ve hizmet belgelerindeki işçi sayısını en az %20 oranında artırmaları ve çalıştırılan toplam işçi sayısının asgari 30 kişiye ulaşması halinde bu teşvikten yararlanabilecekler. Alınmasından vazgeçilerek terkin edilecek verginin hesabında, işçi sayısı ile asgari ücret üzerinden ödenmesi gereken gelir vergisinin çarpımı sonucu bulunacak değer baz alınacak. Bu durumda asgari ücretin üzerinde bir ücretle çalıştırılan personelin asgari ücreti aşan kısma isabet eden gelir vergisi stopajı kapsam dışına çıkarılmış olmakta.

Sigorta Primi İşveren Hissesi Teşviki

5350 sayılı Kanunla sigorta primi işveren hissesi teşvikinde de gelir vergisi teşvikinde yapılan değişikliğe paralel düzenleme yapıldı. Yeni işe başlayanlar ile eskiden beri işe devam edenler için asgari çalıştırmaları gereken işçi sayısı ile artırmaları gereken işçi sayılarına ilişkin düzenleme gelir vergisi stopajı teşvikiyle aynı paralelde. Yeni düzenlemede ayrıca işveren hissesine ait primlerin Hazinece karşılanabilmesi için aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde verilmiş olması ve sigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin işçi hissesine isabet eden tutarı ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesine ait tutarların ödenmesi şartı getirildi.

Bedelsiz Arsa Yeri Tahsisi

5084 sayılı Kanunda en az 10 kişilik istihdam öngören yatırımlara tahsis edilecek bedelsiz yatırım yeri tahsisi 5350 sayılı Kanunla en az 30 kişilik istihdam öngören yatırımlar olarak değiştirildi. Eklenen bir fıkra ile Orman Kanununa tabi alanlar hariç Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunması nedeniyle mülkiyeti devredilemeyen taşınmazlar üzerinde bedelsiz kullanma izni verileceği hükmü getirildi. Ayrıca 5350 sayılı Kanunla eklenen bir cümle ile devredilen veya kullanma izni verilen taşınmazların değerinin yatırım maliyetinin %50’sinden fazla olması durumunda öngörülen amaçlar dışında kullanılamayacağına ilişkin tapuya şerh konulması gerekecek.

Enerji Desteği 

5084 sayılı Kanunla imalat, madencilik, hayvancılık, seracılık, soğuk hava deposu yatırımları, turizm ve konaklama ve eğitim ve sağlık yatırımlarına; yeni işe başlanması durumunda asgari 10 işçi çalıştırmaları, önceden faaliyete geçmiş olanlarda da mevcut istihdamlarını %20 oranında artırmaları ve asgari 10 işçi çalıştırmaları halinde enerji teşviki sağlanıyordu. 5350 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle sektörel bazlı ayrım yapıldı ve sertifikalı tohumculuk kapsama dahil edildi. Yeni düzenlemeye göre sertifikalı tohumculuk da dahil hayvancılık, seracılık ve soğuk hava deposu yatırımlarına ilişkin verilecek enerji desteği için belirlenen şartlarda bir değişiklik olmazken; imalat, madencilik, turizm ve konaklama, eğitim ve sağlık yatırımları için farklı şartlar getirildi. Yeni düzenlemede bu sektörde yeni işe başlayanların enerji desteğinden faydalanabilmeleri için asgari çalıştırmaları gereken işçi sayısı 30 çıkarıldı. Eskiden beri faaliyette bulunanların enerji teşvikinden yararlanabilmesi için en az %20 oranında istihdamlarını artırmaları ve en az 30 işçi çalıştırmaları gerekiyor.

5350 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesi fiilen ve sürekli olarak çalıştırılan işçi sayısının tespitinde, bir takvim yılının en az ¾’ünde çalıştırılmış işçi sayısının esas alınacağı belirtilmişken, yeni düzenlemede aylık prim ve hizmet belgelerinin esas alınacağı belirtilmiştir.

Diğer Hususlar

Mevcut ve faaliyette bulunan işletmelerin devredilmesi, birleşmesi, bölünmesi veya nevi değişikliği gibi hallerde destek unsurlarından faydalanılması bakımından yeni işe başlama olarak değerlendirilmeyeceği hükmü 5084 sayılı Kanunda yer almıştı. 5350 sayılı Kanunla yapılan yeni düzenlemede 01.10.2003 tarihinden sonra özelleştirme kapsamında devir alınan işletmeler bu hükmün dışında bırakıldı.

Yeni düzenlemede kapsama giren illerde 31.12.2007 tarihine kadar tamamlanan yeni yatırımlar için sağlanacak destek ve teşviklerin maddelerde yazılı sürelere bakılmaksızın yatırımın tamamlandığı tarihi izleyen beş yıl boyunca uygulanacağı, bu kanun kapsamında destek unsurlarından faydalananların diğer ilgili mevzuat uyarınca aynı dönem için mükerrer olarak yararlanamayacakları hususları eklenmiş bulunuyor.

5084 sayılı Kanun kapsamında destek unsurlarından faydalanmak için bu illerde faaliyete başlamış olanlar 5350 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesi hükümler çerçevesinde destek unsurlarından faydalanmaya devam edecekler, gerekli şartların sağlanması ve talep edilmesi halinde değişiklik sonrası hükümlerden de faydalanmaları mümkün.