Şirket Bölünmeleri Ve Vergi Avantajları

Şirket Bölünmesinin Kapsamı

Şirket evlilikleri olarak da değerlendirilen şirket birleşmeleri ve şirket devralma uygulamaları öteden beri vergisiz olarak yapılabilmekteydi. Gelişmiş ülkelerde varolan vergisiz şirket bölünme uygulamalarına ilişkin yasal düzenleme ancak yakın zamanda yapılabildi. Şirket bölünmesine ilişkin düzenleme Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4684 sayılı kanunla değişik 38/2 inci maddesiyle getirildi. Bölünmeye ilişkin uygulama esasları ise “Anonim ve Limited Şirketlerin Kısmi Bölünme İşlemlerinin Usul ve Esaslarının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ”  ile belirlendi. 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu”nun 38/2 inci maddesindeki düzenleme aynen şöyle:

1- Tam mükellef bir sermaye şirketinin tasfiyesiz olarak infisah etmek suretiyle bütün mal varlığı, alacak ve borçlarını mukayyet değerleri üzerinden mevcut veya yeni kurulacak tam mükellefiyete tabi iki veya daha fazla sermaye şirketine devretmesi ve karşılığında devredilen sermaye şirketinin ortaklarına devralan sermaye şirketinin sermayesini temsil eden iştirak hisseleri verilmesi (devredilen şirketin ortaklarına verilecek iştirak hisselerinin itibari değerinin % 10 una kadarlık kısmının nakit olarak ödenmesi işlemin bölünme sayılmasına engel değildir.)

2- (5228 Sayılı Kanunun 59/16 maddesiyle değişen ibare Yürürlük; 31.07.2004)Tam mükellef bir sermaye şirketinin veya bu mahiyetteki bir yabancı kurumun Türkiye’deki işyeri veya daimi temsilcisinin bilançosunda yer alan gayrimenkuller ve iştirak hisseleri ile üretim tesisleri, hizmet işletmeleri ve bu tesis ve işletmelere bağlı gayri maddi haklar, hammadde, yarı mamul ve mamul malların, mukayyet değerleri üzerinden mevcut veya yeni kurulacak tam mükellef bir sermaye şirketine, bu değerleri devreden şirketin ortaklarına verilmek veya devreden şirkette kalmak üzere, devralan şirketin iştirak hisseleri karşılığında aynî sermaye olarak konulması.

3- Tam mükellef bir sermaye şirketinin, diğer bir sermaye şirketinin hisselerini, bu şirketin yönetimini ve hisse senedi çoğunluğunu elde edecek şekilde devralması ve karşılığında bu şirketin ortaklarına kendi şirketinin sermayesini temsil eden iştirak hisselerini vermesi (hisseleri devralınan şirketin ortaklarına verilecek iştirak hisselerinin itibari değerinin % 10’una kadarlık kısmının nakit olarak ödenmesi işlemin hisse değişimi sayılmasına engel değildir.)

Aktifi ve pasifi düzenleyici hesaplar ilgili olduğu aktif veya pasif hesapla birlikte devrolunur.

Madde metninden anlaşılacağı üzere şirketlerdeki;

— gayrimenkuller,

— iştirak hisseleri,

— üretim tesisleri,

— hizmet işletmeleri,

bölünme konusu olabilecek. Bu varlıklar kayıtlı değerleri üzerinden vergisiz olarak mevcut veya yeni kurulacak bir şirkete aktarılabilecek. Bu işlem ayni sermaye teşkili suretiyle yapılacak. Bu bölünme işlemi, bir üretim tesisi veya işletmesinin parça parça elden çıkarılarak üretim ve hizmet ifası faaliyetlerinden alıkonulması sonucunu doğurmamalı. Örneğin üretim tesisi veya hizmet işletmesinden bağımsız olarak bu tesis ve işletmelere ait mal ve hakların tek başına bölünmeye konu edilmesi mümkün olmayacak. Yine tahviller, alacaklar ve diğer müstakil haklar da (gayrimenkul niteliğinde olmayan)  bölünmeye konu edilemez.

Bölünmede Vergiden Arınmayı Sağlayan Düzenlemeler

Bir şirketin diğer bir şirkete ayni sermaye koyması durumunda ayni sermaye koyma işleminin rayiç bedel üzerinden yapılması gerekir. Bunun doğal sonucu olarak da devreden açısından bu işlemin satış olarak değerlendirilmesi gerekir. İşlemin satış olarak değerlendirilmesi durumunda da başta kurumlar vergisi, katma değer vergisi, tapu harçları ve tescil harçları ile yapılacak sözleşme nedeniyle damga vergisi ödenmesi gerekecekti.

Bölünme kapsamında yapılan ayni sermaye koyma işleminde tüm bu vergiler ortadan kalkmakta. Kurumlar Vergisi, Katma Değer Vergisi, Harçlar Kanunu ve Damga Vergisi kanunlarında yapılan değişiklikler bu kapsamda yapılan düzenlemeleri içeriyor.

Bölünmenin Avantajları Bölünmenin vergisel açıdan farklı avantajları olabilir. Bu şirketin ve ortakların içinde bulunduğu şartlara göre anlam kazanabilir. Bölünme müessesesi çalıştırılarak şirketler bir kısım mal varlıklarından arındırılmak suretiyle satışı daha kolay hale getirilebileceği gibi, halka açılmak isteyen şirketlerin bir kısım varlıkları şirket dışına çıkarılarak yalnızca paylaşılması düşünülen varlıklar ile halka açılması sağlanabilir. Yine aynı şekilde bölünme müessesesi işletilerek şirket varlıkları şirket ortaklarına vergisiz olarak paylaştırılabilir. Aynı uygulama şirket sahiplerinin ölümünden önce şirket varlıklarının mirasçılarına paylaştırılmasında da kullanılabilir. Belki de bölünme müessesesinin en çok anlam kazanacağı uygulama alanı, şirket varlıklarının gerçek kişi ortakları tarafından vergisiz olarak elden çıkarılmasına imkan tanıması. Bu amaçla yapılan bölünmede şirketin bir kısım varlıkları yeni şirkete aktarılarak ortaklarca elde edilen hisse senetleri 1 yıl beklendikten sonra vergisiz olarak satılabilecek. Hemen belirtelim ki, 1 yıllık bekleme süresi ( vergisiz satış yapabilme imkanı) 01.01.2006 tarihinden sonra 2 yıla çıkarılıyor. Bu süre 01.01.2006 tarihinden sonra elde edilen hisse senetleri için geçerli olduğundan 1 yıllık bekleme süresi ile vergisiz satış yapabilmek için 31.12.2005 tarihinden önce hisse senetlerinin elde edilmiş olması yeterli olacak.