Serbest Bölgelerde Katma Değer Vergisi Uygulamaları
Serbest bölgeler; ülkenin siyasi sınırları içerisinde olmakla beraber gümrük sınırları dışında sayılan, ülkede geçerli dış ticaret ve mali mevzuatın uygulanmadığı veya kısmen uygulandığı, ticari ve sınai faaliyetlerin kolaylaştırılarak diğer yerlere göre daha fazla teşvik edildiği, ithal malların gümrüksüz olarak getirilip depolanabildiği yerler olarak tanımlanabilir.
Serbest bölgelerin kurulmasıyla ihracatın kolaylaştırılması, yeni sermaye ve teknolojinin gelmesi, hammadde ve ara mallarının kolaylıkla temin edilebilmesi, düşük maliyetli mal üretiminin sağlanabilmesi ve transit ticaretin yaygınlaşması gibi amaçların gerçekleşmesi amaçlanmakta. Bu bölgelerde üretim, alım-satım, montaj-demontaj, bakım-onarım, bankacılık, sigortacılık, finansal kiralama, depo işletmeciliği ve işyeri kiralama hizmetleri yaygın olarak yapılmakta. Serbest bölgelerde gümrük ve kambiyo mevzuatı hükümleri uygulanmıyor. Serbest Bölgeler Kanunu’nda 06.02.2004 tarih ve 25365 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5084 sayılı Kanunla değişiklik yapılmadan önce vergi, resim ve harç mükellefiyetine ilişkin mevzuat hükümleri de bölgede uygulanmamaktaydı. Yapılan bu değişiklikle vergi mevzuatı uygulama alanı içerisine dahil edilirken, geçici maddelerle gelir ve kurumlar vergisi ile bazı vergi ve harçlar için şarta ve süreye bağlı istisna düzenlemeleri yapıldı. Serbest Bölgeler Kanunu’nda değişiklik yapan 5084 sayılı Kanunun KDV’yi ilgilendiren bir yönü bulunmuyor. KDV ile ilgili 5035 sayılı Kanunla sadece kısmi değişiklikler yapıldı.
Serbest Bölgelerde Verilen Hizmetler
KDVK’nun 17/4-ı maddesi ile serbest bölgelerde verilen hizmetler KDV”den müstesna tutulmuş bulunuyor. Dolayısıyla serbest bölgede verilen depolama, fason imalat, işyeri kiralama, bankacılık, sigortacılık ve müşavirlik gibi hizmetler KDV”ye tabi bulunmuyor. Bu madde ile serbest bölgelerde verilen hizmetin KDV”den istisna edilmiş olduğunun, serbest bölgelere yapılan hizmetlerin bu madde kapsamında değerlendirilemeyeceğinin gözden kaçırılmaması gerekir. Serbest bölgelere yapılan hizmet KDV’nin 12. maddesindeki şartları taşıması durumunda hizmet ihracatı kapsamında değerlendirilecek ve bu kapsamda KDV istisnasına konu olacak.
KDVK’nun 17/4-ı maddesi uyarınca serbest bölgelerde verilen hizmetler dolayısıyla yüklenilen KDV; Kanunun 30/a. maddesine göre indirim konusu yapılamayacak, gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınabilecek.
Serbest bölgelere verilen ve KDVK”nun 12. maddesi uyarınca hizmet ihracı kapsamında istisna edilmiş olan işlemler nedeniyle yüklenilen KDV indirim konusu yapılabildiği gibi iade de edilebilmektedir.
Serbest Bölgelerde Yapılan Mal Teslimleri
Serbest bölgelerde yapılan mal teslimleri KDVK”nun 16/1c.maddesi uyarınca KDV’den istisna ve serbest bölge hükümlerinin uygulandığı tüm mal teslimleri KDV’ye tabi değil. Ancak istisna teslimler dolayısıyla yüklenilen KDV”ler indirim konusu yapılamamakta, gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınabilmekte.
Türkiye”den Serbest Bölgelere Yapılan Mal Teslimleri ve Hizmet İfaları
Serbest bölgeler ile Türkiye’nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaret, dış ticaret rejimine tabi olup, serbest bölgeler ile diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasında yapılacak ticaret dış ticaret rejimine tabi değil.
Gümrük hattı dışında sayılan serbest bölgelere yapılan mal teslimleri ve hizmet ifaları KDVK’nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca ihracat istisnası kapsamında işlem görecek. Bu bölgelere yapılan mal teslimi ve hizmet ifaları ihracat istisnası kapsamında KDV’den istisna olurken, bu kapsamda mal teslimi ve hizmet ifası yapan mükelleflerin yüklenip indirim konusu yapamadıkları vergiyi iade olarak alabilecekler.
Serbest Bölgelerden Türkiye’ye Yapılan Mal Teslimleri
Serbest bölgeler ile Türkiye’nin diğer bölgelerine yapılacak ticaret dış ticaret rejimine tabi olduğundan, bu bölgelerden Türkiye”ye yapılan mal satışları ithalat kapsamında değerlendirilerek KDV’ye tabi olacak. İthalat nedeniyle ödenen KDV genel hükümler çerçevesinde indirim konusu yapılacak.
Serbest Bölgelerden Yabancı Ülkelere veya Diğer Serbest Bölgelere Yapılan Mal Teslimleri
Serbest bölgelerden yabancı ülkelere veya diğer serbest bölgelere yapılan mal satışları KDV”nin konusuna girmediğinden KDV’ye tabi bulunmamaktadır.
Türkiye ile Serbest Bölgeler Arasında Yapılan Transit Taşımacılık İşlemleri
Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 14. maddesinde; Transit ve Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık işlerinde, Bakanlar Kurulu tarafından belirlenecek taşıma işlerinin vergiden müstesna olduğu hüküm altına alınmış; bu istisnanın, ikametgahı, kanuni merkezi ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan mükelleflere, ilgili ülkeler itibariyle karşılıklı olmak şartıyla tanınacağı belirtilmiştir.
İstisna kapsamına;
— Yabancı bir ülkede başlayıp Türkiye’den geçerek yabancı bir ülkede sona eren,
— Yabancı bir ülkede başlayıp Türkiye’de sona eren,
— Türkiye’de başlayıp yabancı bir ülkede sona eren,
taşıma işleri girmektedir.
Maliye Bakanlığı’nın bu konuda tebliğ bazında herhangi bir düzenlemesi bulunmuyor. Konuya münhasır verdiği bir özelgede serbest bölgelerin Türkiye sınırları içerisinde olmasından hareketle, bu bölgeye yapılan taşımacılık işinin uluslar arası taşımacılık olarak kabul edilemeyeceği ve istisnadan yararlanamayacağı yönünde görüş bildirmiştir.
Serbest bölgeler her ne kadar Türkiye sınırları içerisinde bulunuyorsa da gümrük hattı dışında sayılan yerlerdir. Serbest bölgelerin kuruluş amaçları da dikkate alınarak bakanlığın bu görüşünü yeniden gözden geçirerek tebliğ bazında bir düzenleme yapması yerinde olacaktır.