Basit Usulde Vergileme Kaldırılırken Daha Gerçekçi ve Adaletli Bir Sisteme Geçiliyor

Gelir vergisinde köklü değişiklikler getirecek olan Yeni Gelir Vergisi Yasa Tasarısına ilişkin çalışmalar Vergi Konseyi tarafından yayımlanan “ara rapor” sonrasında hızlandı. Gelir İdaresi Başkanlığı ile Gelirler Politikaları Genel Müdürlüğünce ortaklaşa yürütülen ve 2007 bütçesinden önce de yasalaşması beklenen tasarıda gelir vergisi sisteminde çok önemli değişiklikler öngörülüyor. Bu değişikliklerden birisi de basit usulde vergileme sisteminde vazgeçiliyor olması. Yeni tasarıda 800-900 bin esnafı ilgilendiren basit usulde vergilemeden tamamen vazgeçiliyor ve basit usulde vergilendirilen esnaflar 4 ayrı kategoriye ayrılarak yeni usulde vergiye tabi tutulacak.

Basit Usulde Vergileme Sisteminden Niçin Vazgeçiliyor?
Gelir Vergisi kanununda 4369 sayılı yasayla değişiklik yapılmış ve daha önce götürü usulde vergilendirilen mükelleflerin basit usulde vergilendirilmesi sağlanmıştı.01.01.1999 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanan basit usulde vergileme ile götürü usulde vergilendirilen mükelleflere belge düzeninin benimsetilmesi ve kayıt dışı ekonominin kayıt altına alınarak vergilendirilmesi hedeflenmişti. Zira götürü usulde vergilenen mükelleflerin gerçek kazançları üzerinden vergiye tabi olmamaları nedeniyle satın aldıkları mal ve hizmetler için belge alma konusunda isteksiz olmaları ve bu isteksizliğin de kayıt dışılığı besler hale geldiği düşünülüyordu. Bu gerekçelerden hareketle basit usulde vergileme sistemine geçildi. Basit usulde vergileme sisteminde ticari kazanç; bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler ve satılan malların alış bedelleri arasındaki müspet farktan oluşuyor. Bu fark yapılan faaliyetle ilgili olarak Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre alınması ve verilmesi mecburi olan alış ve giderler ile hasılatlara ilişkin belgelerde yazılı tutarlara göre hesaplanıyor ve bu suretle tespit ve beyan olunan kazanç vergi tarhına esas alınıyor.

Bu usulde vergilendirilenler, kazancın tespiti ve Vergi Usul Kanunu’nun defter tutma hükümleri hariç, bildirme, vesikalar, muhafaza, ibraz, diğer ödevler ve ceza hükümleri ile usul ve diğer kanunlarda yer alan ikinci sınıf tüccarlar hakkındaki hükümlere tabi bulunuyorlar.
Bu mükelleflerin, faaliyetlerine ilişkin mal alış ve giderleri ile hasılatlarını gösteren belgeleri ayrı ayrı dosyalarda saklama zorunluluğu bulunuyor. Basit usule tabi mükellefler Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre alınılması ve verilmesi icap eden fatura, perakende satış fişi ve benzeri belgeleri mal ve hizmet alımlarında almak, mal ve hizmet satışlarında ise düzenleyip vermek zorundalar

İkrazatçı, sarraf, madenci, inşaatcı, sigorta ve ilan işleriyle uğraşanlar gibi bir kısım kişiler basit usulden faydalanamıyor.
Yaklaşık 900 bin mükellefin yararlandığı basit usulde vergileme de defter tutma yükümlülüğünün olmaması; kayıt tutulması, belgelerin muhafazası, beyannamelerin düzenlenmesi gibi konuların meslek odaları tarafından yürütülmesi; KDV mükellefiyetinin bulunmaması; gelir vergisi tevkifatı yapma zorunluluğunun olmaması ve geçici vergi ödenmemesi gibi hususlar basit usulden faydalanmayı mükellefler açısından cazip kılmakta.
Ancak kayıt dışılığın azaltılarak vergi adaletinin sağlanması ve vergi gelirlerinin artırılması amacıyla getirilen bu sistem söz konusu amaçları gerçekleştiremediği gibi zaman zaman tersi sonuçlarda verdi. Basit usulden önce uygulanan götürü usulde vergilendirilen mükelleflerden tahsil edilen vergi gelirlerinin gelir vergisi içindeki payı binde 8”ler civarında gerçekleşirken basit usulde bu oran binde 2 civarlarına düşmüş bulunuyor. Basit usulde vergilendirilen mükellef başına ortalama 80.000 YTL vergi ödendiği de dikkate alındığında sistemin belge düzeninin iyileştirmediği gibi vergi adaletini de büyük ölçüde zedelediği açıkça görülmekte.

Yeni Sistemin Özellikleri
Gelir vergisi tasarısında; mevcut basit usule göre vergilendirilen esnaflar 4’e ayrılıyor;

1- Vergiden Muaf Esnaf
2- Özel Vergileme Usulüne Tabi Küçük Esnaf
3- Şehir İçi Yolcu Taşıma Aracı İşletenler
4- Gerçek usulde Vergilendirilecekler

Vergiden Muaf Esnaf: Yıllık alımları 8.000, Satışları 9.000 YTL yi aşmayanlar,
Küçük esnaf: Yıllık alımları 32.000 YTL veya Satışları 36.000 YTL yi aşmayanlar Özel Vergileme Usulü(Götürü) ile vergilendirilecek,
Şehir İçi Yolcu Taşıma Aracı İşletenlerin Vergileme Usulü (Götürü),
Gerçek Usulde: Yıllık satış tutarları 36.000 YTL yi aşanlar gerçek usulde vergilendirilecek.
Kar marjı düşük mallarda bu tutarlar %50 artırımlı tutar dikkate alınacak.

Vergiden Muaf Esnaf
Uygulanmakta olan esnaf muaflığı kapsamı biraz daha genişletilerek yıllık alımları 8.000, satışları 9.000 YTL yi aşmayan herkes vergiden muaf esnaf kategorisinde değerlendiriliyor. Esnaf Muaflığından yararlanacak olanlar cüz’i bir miktar karşılığı harç ödemek suretiyle “esnaf muaflığı belgesi” alacaklar ve işlemlerinde bu belgeyi ibraz edecekler.
Kapıdan satış yapanlar da bu kapsamda değerlendirilecek. Ayrıca ev hanımlarının makine kuvveti kullanarak yaptıkları bazı işler de muaflık kapsamında değerlendirilecek.

Özel Vergileme Usulüne Tabi Küçük Esnaf
Bu kapsamdaki küçük esnaf tanımına, asgari ücretin yıllık brüt tutarı baz alınarak;

• Büyükşehir belediye sınırları içinde faaliyette bulunanlar için 2 katı,
• Diğer yörelerde faaliyette bulunanlar için 1 ,5 katı,
• Kalkınmada öncelikli yörelerde faaliyette bulunanlar için 1 katı
  olarak belirlenecek matrahlar üzerinden gelir vergisi ödemeleri esası benimseniyor.

Ayrıca, küçük esnafın yıllık alımları tutarını (32.000 YTL) aşmayan; satın aldıkları mallara ilişkin belge tutarı toplamının %10’u, izleyen yılda, vergiye matrah olacak tutardan indirilmesi hedefleniyor.
Gezici olarak milli piyango bileti satanlar, kapı kapı dolaşmak suretiyle mal satanlar ile hurda toplayıp satanlar stopaj suretiyle vergilendirilecek. Başka bir vergiye tabi olmayacaklar.
Şehir İçi Yolcu Taşıma Aracı İşletenlerin Vergileme Usulü
Şehir içi yolcu taşıma aracı işletenlerin vergilendirilmesinde araçların plaka, hat ve araç kasko değerleri toplamın %10’u vergiye matrah olarak alınacak
Sürücü için ödenen vergi ve sigorta primleri bu tutardan indirilebilecek.
Mal ve hizmet alımlarına ilişkin belge tutarı toplamının %10’u, yukarıda belirtilen tutarın %25 ini geçmemek üzere izleyen yılda vergiye matrah olacak tutardan indirilebilecek.